สิวไตแข็ง ๆ ก่อนไปหาหมอผิวหนัง ควรจดอะไรไว้และถามคำถามไหน

หัวข้อ	รายละเอียด	ที่มา
เกณฑ์จำนวน	ตามเกณฑ์ NICE ของสหราชอาณาจักร สิวไต 3 ก้อนขึ้นไปจัดเป็นปานกลางถึงรุนแรง ส่วน 2 ก้อนหรือน้อยกว่าเป็นเล็กน้อยถึงปานกลาง	2024 PMID 39305432 · A
ความเสี่ยงแผลเป็น	จากการวิเคราะห์อภิมานคนเป็นสิว 24,649 คน มีแผลเป็น 47% และสิวรุนแรงมีโอกาสเกิดแผลเป็นเป็น 5.51 เท่าของสิวเล็กน้อย (odds ratio)	2023 PMID 37357642 · A
จังหวะไปพบแพทย์	ผู้ป่วยแผลเป็นจากสิว 100 คน มี 52 คนที่เพิ่งเริ่มพบแพทย์เมื่อเป็นสิวมาแล้ว 1 ปี	2020 PMID 33208997 · B
สิ่งที่ต้องจด	ยาที่เคยใช้และผล ยาอื่นที่กิน ประวัติคนในครอบครัว เป็นแผลเป็นง่ายหรือไม่ และในผู้หญิงดูเครื่องสำอางกับรอบเดือน	สมาคมแพทย์ผิวหนังเกาหลี · สมาคมวิชาชีพ
จุดสังเกตซีสต์	ซีสต์ใต้ผิวหนังมีรูตรงกลาง ขนาด 1–5 ซม. นุ่ม และขยับแยกจากเนื้อเยื่อข้างใต้ได้	สมาคมแพทย์ผิวหนังเกาหลี · สมาคมวิชาชีพ

สิวไตกี่ก้อนถึงควรรีบไปหาหมอผิวหนัง?

ถ้ามีก้อนแข็งที่กดแล้วเจ็บตั้งแต่ 3 ก้อนขึ้นไป ไม่ควรเลื่อนการไปพบแพทย์ เกณฑ์ NICE ที่กลุ่มผู้เชี่ยวชาญสหราชอาณาจักร (UK Acne Working Group) สรุปไว้ในปี 2024 จัดสิวไต 3 ก้อนขึ้นไป หรือสิวอักเสบ 35 จุดขึ้นไป ว่าอยู่ในระดับปานกลางถึงรุนแรง และจัดสิวไตไม่เกิน 2 ก้อนร่วมกับสิวอักเสบไม่เกิน 34 จุด ว่าอยู่ในระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง

สรุปเดียวกันระบุว่าความรุนแรงไม่ได้ดูแค่จำนวน แต่ต้องดูตำแหน่ง ขนาดของรอยโรค และผลกระทบต่อชีวิตประจำวันด้วย สมาคมแพทย์ผิวหนังเกาหลีอธิบายว่าสิวไตพบบ่อยในผู้ชาย และสิวไตหลายก้อนที่อยู่ลึกอาจเชื่อมกันเป็นโพรง (ทางเชื่อมใต้ผิว) ที่กดแล้วเจ็บ จึงควรเพิ่มช่องในบันทึกแยกไว้ว่าก้อนต่อกันจนคลำได้เป็นแนวยาวหรือไม่

รอให้สิวไตยุบเองได้ไหม?

ไม่มีหลักฐานที่กำหนดว่าต้องรอนานแค่ไหนกว่าจะยุบ แต่มีหลักฐานว่าความเสี่ยงแผลเป็นสะสมขึ้นระหว่างที่รอ การวิเคราะห์อภิมานปี 2023 ที่รวม 37 งานวิจัย 24,649 คน พบแผลเป็นในคนที่เป็นสิวเล็กน้อย 46% ปานกลาง 67% และรุนแรง 82% ส่วนคนที่มีคนในครอบครัวเป็นสิว มีโอกาสเกิดแผลเป็นสูงขึ้น 2.73 เท่า (odds ratio)

งานวิจัยปี 2020 ในคนที่มีแผลเป็นจากสิว 100 คน พบว่า 52 คนเพิ่งเริ่มพบแพทย์หลังเริ่มเป็นสิวไปแล้ว 1 ปี และ 18 คนไม่เคยพบแพทย์เลย งานนี้เป็นการสังเกตว่าการพบแพทย์ช้ากับแผลเป็นที่รุนแรงเกิดร่วมกัน จึงบอกไม่ได้ว่าอย่างหนึ่งเป็นสาเหตุของอีกอย่าง ถึงอย่างนั้น การตัดสินใจว่าจะรอหรือไม่ ควรทำตอนพบแพทย์หลังจดจำนวนก้อนและประวัติครอบครัวแล้ว จะปลอดภัยกว่า

บันทึกอะไรบ้างที่ควรพกเข้าห้องตรวจ?

นำหัวข้อที่สมาคมแพทย์ผิวหนังเกาหลีระบุว่าต้องตรวจสอบก่อนเริ่มดูแล มาทำเป็นช่องในบันทึกได้เลย พื้นฐานคือเคยใช้ยาสิวตัวไหนและผลเป็นอย่างไร ยาอื่นที่กินอยู่ ประวัติคนในครอบครัว และเป็นคนที่เกิดแผลเป็นง่ายหรือไม่ ส่วนผู้หญิงจะดูเพิ่มว่าใช้เครื่องสำอางอะไร ประจำเดือนมาสม่ำเสมอไหม และขนตามตัวดกขึ้นหรือเปล่า

สำนักงานควบคุมและป้องกันโรคเกาหลี (KDCA) ก็แนะนำให้บอกแพทย์ว่าใช้เครื่องสำอางและยาอะไรมาบ้าง เพราะบางอย่างทำให้เกิดผื่นคล้ายสิวได้ ถ้าเป็นนักเรียนให้จดวันสอบ เช่น ช่วงสอบ TCAS ถ้าทำงานให้จดวันสัมภาษณ์งานหรือวันนำเสนองาน วันที่ทำให้ร้อนใจเหล่านี้ช่วยแพทย์วางแผนได้

ซีสต์กับสิวไต แยกกันจากอะไร?

มีจุดสังเกต 4 อย่าง คือ รูตรงกลาง ความนุ่ม การขยับ และจำนวน สมาคมแพทย์ผิวหนังเกาหลีอธิบายว่าซีสต์ใต้ผิวหนังเป็นถุงใต้ผิวที่มีเคราตินอยู่ข้างใน มีรูตรงกลางคล้ายสิวอุดตัน ขนาด 1–5 ซม. จับแล้วนุ่ม ขยับแยกจากเนื้อเยื่อข้างใต้ได้ และเวลากดจะมีสารคล้ายชีสกลิ่นแรงออกมา

ซีสต์ใต้ผิวหนังมักมีก้อนเดียวหรือไม่กี่ก้อน และขึ้นบ่อยที่หน้า คอ หรือลำตัว ในทางกลับกัน ถ้ามีหลายก้อนโผล่ในช่วงเดียวกันและกดแล้วเจ็บ จะเอนไปทางสิวมากกว่า เรื่องนี้ตัดสินเองที่บ้านไม่ได้ จึงให้จดข้างรูปว่า “มีรู/ไม่มีรู” “นุ่ม/แข็ง” “ขยับ/ไม่ขยับ” แล้วให้แพทย์ผิวหนังแยกให้

ในห้องตรวจ ควรถามหมอผิวหนังว่าอะไร?

เขียน 3 คำถามนี้ไว้ก่อน คือ “ตามเกณฑ์ตอนนี้อยู่ระดับไหน” “จะประเมินได้เมื่อไรว่าได้ผลหรือไม่” และ “ความเสี่ยงแผลเป็นของฉันสูงแค่ไหน” ข้อตกลงของผู้เชี่ยวชาญปี 2016 แบ่งสิวเป็นแบบสิวอุดตัน แบบตุ่มแดงและตุ่มหนอง และแบบสิวไต โดยวางแนวทางแยกกันสำหรับแต่ละแบบ แบบของสิวจึงกำหนดทิศทางการดูแล

สมาคมแพทย์ผิวหนังเกาหลีอธิบายว่าเมื่อใช้ยากิน มักต้องใช้เวลา 6–8 สัปดาห์กว่าจะประเมินผลได้ และผู้หญิงที่ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอหรือขนดกขึ้นอาจต้องตรวจฮอร์โมน ถ้าตรงกับตัวเอง ให้เพิ่มคำถาม “ต้องตรวจฮอร์โมนไหม” ลงในรายการ ขั้นตอนทั้งหมดของการปรึกษาเรื่องยา อ่านต่อได้ที่ เตรียมบันทึกไปปรึกษาแพทย์เรื่องยาสิว

บันทึกก้อนใต้ผิว 2 สัปดาห์ก่อนวันนัด

วันที่	จำนวนก้อนแข็งที่เจ็บ	ขนาดก้อนใหญ่สุด	ตำแหน่ง	เจ็บเมื่อกด (0–3)	คลำได้เป็นแนวต่อกัน	บีบหรือกดไปหรือเปล่า	รอบเดือน (ถ้ามี)
วันที่ 1	เช่น 3 ก้อน	เช่น เมล็ดถั่ว	แนวกราม แก้ม หลัง อก	2	ใช่ / ไม่	ใช่ / ไม่	เช่น วันที่ 21 ของรอบ
วันที่ 4
วันที่ 7							สรุปสัปดาห์แรก
วันที่ 10
วันที่ 14							วันนัดพบแพทย์

ใต้ตาราง ให้เขียนบรรทัดละหนึ่งเรื่อง ได้แก่ ยาที่เคยใช้และผล ยาที่กินอยู่ตอนนี้ เครื่องสำอางที่ใช้ทุกวัน และมีใครในครอบครัวมีแผลเป็นจากสิวหรือไม่ ถ่ายรูปใต้แสงเดียวกัน รวมถึงมุมด้านข้างของใบหน้า จะเทียบการเปลี่ยนขนาดได้ง่าย

สัญญาณแบบไหนที่ไม่ควรรอ และควรนัดแพทย์ผิวหนังเลย?

• ถ้ามีก้อนแข็งที่กดแล้วเจ็บตั้งแต่ 3 ก้อน หรือหลายก้อนที่คลำได้ต่อกันเป็นแนวยาว ให้ถือบันทึกไปพบแพทย์ผิวหนัง
• ถ้าจุดที่ก้อนยุบไปเริ่มเป็นหลุมหรือมีรอย หรือมีคนในครอบครัวที่มีแผลเป็นจากสิว อย่าเลื่อนการพบแพทย์
• ถ้าก้อนที่มีรูตรงกลางโตขึ้น หรือแดง บวม และเจ็บ อย่าบีบ ให้แพทย์ผิวหนังตรวจ
• ถ้าสิวแย่ลงพร้อมกับประจำเดือนไม่สม่ำเสมอหรือขนดกขึ้น ให้ปรึกษาแพทย์ผิวหนังว่าต้องตรวจฮอร์โมนหรือไม่

งานวิจัยหลักเบื้องหลังบทความนี้

• การวิเคราะห์อภิมานปี 2023 ในคนเป็นสิว 24,649 คน (PMID 37357642) พบแผลเป็น 47% และความเสี่ยงแผลเป็นสูงขึ้นเมื่อสิวปานกลาง (OR 2.34) สิวรุนแรง (OR 5.51) และมีประวัติครอบครัว (OR 2.73)
• งานวิจัยปี 2020 ในคนที่มีแผลเป็นจากสิว 100 คน (PMID 33208997) พบ 52 คนเพิ่งเริ่มพบแพทย์หลังเริ่มเป็นสิว 1 ปี และ 18 คนไม่เคยพบแพทย์เลย
• เกณฑ์ NICE ในสรุปของ UK Acne Working Group ปี 2024 (PMID 39305432) จัดสิวไต 3 ก้อนขึ้นไป หรือสิวอักเสบ 35 จุดขึ้นไป เป็นระดับปานกลางถึงรุนแรง