Phân biệt nám và thâm mụn, đồi mồi trước khi tìm thuốc bôi tăng sắc tố

Dấu hiệu để phân loại	Chi tiết	Căn cứ
Nguyên do xuất hiện	Tăng sắc tố sau mụn nằm lại ở chỗ mụn đã qua và có thể kéo dài từ 1 năm trở lên	Hội Da liễu Hàn Quốc, mụn trứng cá thông thường · hội chuyên ngành
Nguyên do và mùa của nám	Nặng lên do ánh nắng, thai kỳ, thuốc tránh thai đường uống; đậm hơn vào mùa hè và nhạt đi vào mùa đông	Hội Da liễu Hàn Quốc, nám · hội chuyên ngành
Chỗ nám hay xuất hiện	Kiểu vùng giữa mặt trải qua má, trán, môi trên, mũi và cằm hay gặp nhất, tiếp theo là kiểu má–mũi và kiểu dọc xương hàm dưới	Hội Da liễu Hàn Quốc, nám · hội chuyên ngành
Màu và độ sâu	Sắc tố nông trông màu nâu, sắc tố sâu màu xám xanh, lẫn cả hai thì nâu xám; soi đèn Wood để phân biệt	Hội Da liễu Hàn Quốc, nám · hội chuyên ngành
Đồi mồi	Đồi mồi do nắng (solar lentigo) được nghiên cứu như một tổn thương tách biệt với nám và thâm mụn	2002 PMID 12077522 · A

Hội Da liễu Hàn Quốc (Korean Dermatological Association), hội chuyên môn của các bác sĩ da liễu tại Hàn Quốc, là nguồn chính thức chủ yếu của bài này.

Thâm mụn khác nám, đồi mồi và nốt ruồi ở chỗ nào?

Ở nhà, trước tiên hãy ghi lại nó xuất hiện từ khi nào, tập trung ở đâu trên mặt và có đậm nhạt theo mùa không. Cách phân loại này không thay cho chẩn đoán; những thứ khó tách chỉ qua hình dạng như đồi mồi và nốt ruồi thì để bác sĩ da liễu kiểm tra.

Bắn laser tăng sắc tố cần bao nhiêu lần?

Chúng tôi không tìm thấy nguồn nào ấn định con số, và Hội Da liễu Hàn Quốc cho biết các cách như lột da hóa học hay laser được chọn theo đặc điểm da của từng người. Ngay cả phân tích gộp năm 2023 từ 6 thử nghiệm ngẫu nhiên với 673 bệnh nhân nám (PMID 37457606) cũng theo dõi 8–24 tuần tùy nghiên cứu, nên thay đổi sắc tố được đánh giá theo đơn vị tháng.

Đi khám da liễu có giúp gì với sẹo mụn và thâm mụn?

Bác sĩ da liễu xem đó là sẹo hay sắc tố, sắc tố nằm nông hay sâu, rồi mới chọn hướng xử lý. Nghiên cứu lâm sàng cũng theo dõi diễn tiến khoảng 3 tháng, như thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2023 theo dõi 60 người bị thâm sau mụn trong 12 tuần (PMID 37213446).

Bảng ghi phân loại trước buổi khám

Cần ghi	Trường hợp của bạn	Ví dụ
Lần đầu thấy và nguyên do		Sau khi mụn lặn / từ khi mang thai hoặc sau khi bắt đầu uống thuốc tránh thai / không rõ nguyên do
Vị trí		Vài chỗ ở một bên má / lan rộng hai bên má và trán / một đốm trên gò má hay dính nắng
Thay đổi theo mùa		Đậm hơn sau những tháng nắng gắt / như nhau quanh năm
Màu và đường viền		Hồng / nâu / xám xanh, viền có rõ nét không
Ánh nắng		Số giờ làm việc hay tập ngoài trời, số ngày có thoa kem chống nắng
Đã bôi những gì		Tên sản phẩm ghi đúng như trên vỏ, bôi trong bao lâu

Nếu nơi bạn sống không có mùa đông rõ rệt, hãy so những tháng nắng gắt với những tháng ít nắng. Trong thời gian ghi, đừng gãi vào các mảng màu hay nặn mụn. Nghiên cứu năm 2021 về yếu tố nguy cơ của thâm sau mụn (PMID 34880967) nêu ra việc phơi nắng quá nhiều và nặn, cậy mụn, còn Hội Da liễu Hàn Quốc khuyên dùng kem chống nắng SPF 30 trở lên.

Những dấu hiệu nào nên để bác sĩ da liễu xem sớm?

• Nếu mảng nâu lan rộng cả hai bên mặt ở chỗ chưa từng nổi mụn, hãy để bác sĩ da liễu kiểm tra.
• Nếu thứ trông giống nốt ruồi thay đổi kích thước, màu hay hình dạng, đừng chần chừ mà hãy đi khám da liễu.
• Nếu các mảng đậm lên khi đang mang thai hoặc sau khi bắt đầu uống thuốc tránh thai, hãy nói điều đó khi đi khám.
• Nếu chỗ đã bôi thứ gì đó bị đỏ hoặc châm chích, hãy ngừng ngay và hỏi bác sĩ da liễu hoặc dược sĩ.

Bài này dựa vào đâu?

• Phân tích gộp năm 2023 từ 6 thử nghiệm ngẫu nhiên với 673 bệnh nhân nám (PMID 37457606) theo dõi từ 8 đến 24 tuần tùy nghiên cứu.
• Trong thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2024 so sánh 49 phụ nữ bị nám trong 60 ngày (PMID 39376788), điểm số của cả hai nhóm đều cải thiện dần, và không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm ở ngày 14 cũng như ngày 60.
• Hội Da liễu Hàn Quốc cho biết nám cần ít nhất 2 tháng mới thấy đáp ứng và tổng cộng mất từ 6 tháng trở lên.